Στιγμές απο την αρχαία ελληνική τεχνολογία

Ο Θαλής ο Μιλήσιος, ήταν συγχρόνως και σπουδαίος Μηχανικός.
Ήδη, γύρω στο 400 π.Χ., συναντάμε την μεγάλη άνθηση της Τεχνικής.
Αλλά στην ίδια εκείνη εποχή, πρέπει να απογράψωμε κι ένα οιονεί αντιτεχνικό φαινόμενο, που όμως έχει μάλλον παρερμηνευθεί. Πρόκειται για την (καθαρολογική θα τη λέγαμε) αντίδραση του Πλάτωνος.
Kάποτε ο πολύς Αρχύτας επέτυχε μια «μηχανική» λύση για το άλυτο πρόβλημα του διπλασιασμού του κύβου.
Η λύση βρίσκεται δι' αλληλοτομίας κώνου, ημικυλίνδρου και της εκ περιστροφής επιφανείας σπειροειδούς δακτυλίου. Προσοχή δε: Η λύση δεν ήταν καθόλου εμπειρική - αντιθέτως, στηριζόταν στη γνώση των εξισώσεων τριών επιφανειών εκ περιστροφής. Απαιτούσε όμως να γίνει κάτι με τα χέρια: Να πάρεις τις τρεις επιφάνειες, και να μετρήσεις τις αποστάσεις των σημείων της τριπλής τους αλληλοτομίας.
Κι εδώ ακριβώς, σηκώνεται ο Πλάτων και, παρά την μεγάλητου προς Αρχύταν φιλίαν (την ίδια του τη ζωή χρωστούσε ο Πλάτων στον Αρχύτα), παρά ταύτα, λέει (Πλούταρχος, Συμποσιακά προβλήματα, 8/2): «Απόλλυσθαι γαρ ούτω και διαφθείρεσθαι το γεωμετρίας αγαθόν, αύθις επί τα αισθητά παλινδρομούσης». Ετούτη η τελευταία πλατωνική ένσταση είναι κι η σημαντικότερη.
Επιτρέψτε μου μια παραφρασμένη επαναπαρουσίαση: «Τρομάξαμε, σου λέει, να βγάλαμε τη Γεωμετρία απ' το εμπειρικοπρακτικό της στάδιο ("τα αισθητά") κάνοντάς την έλλογον επιστήμη, θα την ξανακυλήσωμε τώρα προς τα 'κει με τις μηχανικές σας κατασκευές;». Και καταρχήν, ποιος μπορεί να τον αδικήσει γι' αυτήν την εύλογη ανησυχία; Άρα (συμπέρασμα πρώτον), απ' αυτήν την άποψη, ο Πλάτων δεν ελέγχεται ως αντι-τεχνικός αλλ' ως καθαρολόγος επιστήμων. Απλώς δεν μπόρεσε να συλλάβει τα σημάδια των καιρών. Διότι, απ' την άλλη μεριά, πώς να μη θαυμάζεις τον Αρχύτα καθώς μας οδηγεί στη γένεση ενός νέου πνεύματος - θα έλεγα «υβριδικού» : Επιστήμη και Τεχνική μαζι (χωρίς ακραίες προκαταλήψεις) ας δώσουν τις λύσεις που χρειαζόμαστε για οποιοδήποτε πρόβλημα. Με το ίδιο πνεύμα άλλωστε, ο μέγας εκείνος Ταραντινός (ο Leonardo da Vinci του 4ου αι. π.Χ.), ο μαθηματικός, μηχανικός, φιλόσοφος, πολιτικός, κι εφτά φορές στρατηγός, ο Αρχύτας, πραγματώνει τα τρία γνωστά γένη της μουσικής (το εναρμόνιον, το χρωματικόν και το διατονικόν), δίνοντας μαθηματικές οδηγίες για τις κατάλληλες διαιρέσεις των τετραχόρδων πάνω στον φθόγγο «δε» (fa).
Αν μάλιστα είχε σωθή το «περί μηχανής» σύγγραμμά του, θα μπορούσαμε ίσως να θεωρούμε τον Αρχύτα εφευρέτη της πτητικής μηχανής. Ο Gellius (10.12.6) την περιγράφει: Ξύλινο περιστέρι, που πετούσε μέσω ενός συνδυασμού ελατηρίων και πεπιεσμένου αέρος.
Τέλος, κάνει μεγάλη εντύπωση που αυτός ο πολύς Αρχύτας, ουδέποτε φέρεται ως εφευρέτης πολεμικής μηχανής: Δεν ήταν επί ματαίω Πυθαγόρειος...